шпор бух.учет)))



1.Бухгалтерлік есеп қағидалары және концепциялары

Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп стандарттарында бухгалтерлік есептің мына төмендегідей принциптері анықталған:

есептеу;

түсініктілік;

мәнділік;

маңыздылық;

сенімділік;

әділетті әрі тура көрсету;

бейтараптық;

сақтық;

толықтылық;

салыстырмалық;

дәйектілік.

Түсініктілік принципі – бухгалтерлік есептің ақпараттық мәліметтері оны пайдаланушыларға шешім қабылдауы барысында түсінікті болу керектігімен түсіндіріледі. Ол үшін бұл мәліметтерді пайдаланушылар бухгалтерлік есеп жайында белгілі бір дәрежеде білімді болулары қажет.

Маңыздылық принципібухгалтерлік ақпараттық мәліметтердің, қаржылық есептің сыртқы пайдаланушыларға олардың шешім қабылдауы үшін қажет болуы мен түсіндіріледі. Олар негізінен бухгалтерлік есеп мәліметтерін келесідей мақсаттарға пайдаланады:-алдағы уақыттағы экономикалық жағдайды болжау үшін;

бұрын жасалынған болжамдардың барысында алынған нәтиженің дұрыстығын анықтау үшін.

Сенімділік принципі берілген ақпараттық мәліметтерде қате болмаса, сондай-

ақ пайдаланушылар оған сенімді болса, онда бұл сенімді ақпарат болып табылады.

Салыстырмалық принципі Қандай да бір кезеңнің бухгалтерлік есеп мәліметтері (қаржылық есебі) өткен уақыттардағы мәліметтермен салыстырылып көрсетілген кезде ғана оның пайдалылығымен мазмұндылығы арта түседі.

Сақтық принципіБухгалтерлік есептің ақпараттық мәліметтерінде жазылатын цифрлар кәсіпорынның экономикалық жағдайын суреттейді (бейнелейді) және пайдаланушылар осы мәлімет арқылы түрлі шешім қабылдайды. Сондықтан да әрбір әріптің және цифрдың дұрыс жазылуы үшін сақ болу қажет.

Есептеу принципіКәсіпорындағы кез келген операциялар (кірістер, шығыстар) есептеліп отырылуы қажет.

Мәнділік принципіҰйымның бухгалтерлік есеп ақпараттары пайдаланушылардың қажеттілігін қанағаттандыруы қажет. Сондай-ақ пайдаланушылардың кәсіпорын жұмысына (қызметіне) баға беруіне көмектесуі керек.

Бейтараптық принципіАқпарат сенімді болуы үшін алдын ала бір шешімді қабылдауы арналмаған болуы керек. Егер ақпарат өзінің іріктеліп дайындалуымен немесе ұсынылуымен белгілі бір шешім қабылдауға немесе ойды қорытындылауға жету мақсатымен қалыптастыруға әсер ететін болса ондай ақпараттар бейтарап болмайды. Алдын ала дайындалған ақпараттық мәліметтер болмаған жағдайда, негізделмеген, бір қорытындыға келтірілмеген ойды пайдалану бейтараптыққа сәйкес келеді.

Әділетті әрі тура көрсету принципі Кәсіпорынның қаржылық қорытынды есебі осы мәліметтерді пайдаланушыларды қаржы жағдайы және ақша қаражаттарының қозғалысы туралы нақты әрі әділетті ақпараттармен қамтамасыз етуі қажет.

Толықтылық принципіҰйымның қаржылық қорытынды есебіндегі ақпараттық мәліметтер сенімді болуы үшін толық болуды қажет етеді және шыққан шығынға қарай олар мәнді болуы қажет. Мәліметтің толық болмауы оны теріс немесе жалған етеді. Сондықтан да ол сенімсіз және маңызсыз болады.

Дәйектілік принципіКәсіпорын өзінің қызметі барысында таңдап алған есеп жүргізу саясатын есепті кезеңін басынан соңына дейін дәйекті түрде қолдануы қажет. Есеп қисап жұмысының мақсаты үкіметіміздің экономикалық саясатымен анықталады.

Бухгалтерлік есеп концепциялары: кәсіпорын қаржы есептілігін жүргізу мақсаты, бухгалтерлік есеп ақпараттарының сапалық сипаттамасы, қаржы есептілік элементтері, өлшеу критерийлері мен басқа да принциптер. Қаржы есептілігінің негізгі мақсаты кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ж\е оның қызметіндегі өзгерістер туралы ақпараттар беру. Қаржы есептілігі инвестициялық ж\е несие беру жөнінде шешім қабылдауға болатын ақпараттар, кәсіпорынның келешек ақша кірісі, кәсіпорын басшылары жұмысын бағалауға қатысты ақпараттар береді. Қаржы есептілік концепциясы 7 элементі тағайындаған. Олар: активтер, міндеттемелер, меншік н\е акционерлік капитал, кірістер, шығыстар, пайда ж\е зиян. Бірінші үш топ (активтер, міндеттемелер, меншік н\е акционерлік капитал) баланста көрсетіледі, ал қалған элементтер: кірістер, шығыстар, пайда ж\е зиян кәсіпорын пайда н\е зиян есептілігінде көрсетіледі.

2. Шоттар туралы түсінік, құрылымы, ашылу тәртібі

Кәсіпорын шаруашылық қізметін басқару үшін мүліктер мен олардың қорлану көздерінің жағдайларымен қатар, жабдықтау, өндіріс, сату процесстеріндегі олардың қозғалыстары жайлы да ақпараттар қажет.

Сол үшін қажетті ақпараттарды қамтамасыз ету үшін әрбір шаруашылық операциясын бүхгалтерлік есеп шоттарында екіжақты жазу арқылы көрсету керек.

Осы мақсатпен бухгалтерлік есепте шоттар жүйесі қолданылып, оның көмегімен экономикалық біріңғай есеп объектілері жүйелендіріледі.

Бухгалтерлік есеп шоттары – ақшалай өлшем бірлігі негізінде мүліктер мен олардың қорлану көздерінің ағымдағы есебін жүргізіп, оларды топтастырып, бақылауға мүмкіндік тудырады.

Әрбір мүлік және олардың қорлану көздері үшін белгіленген бухгалтерлік есеп объектілерін жіктеуге сәйкес арнайы шоттар ашылады. Бухгалтерлік есеп шоттарында жазу құжаттар негізінде жүзеге асырылады. Ал шаруашылық операцияларды шоттарда тіркеу ақшалай өлшем бірлігі негізінде жүргізіледі. Бұл жағдайда бастапқы құжатта көрсетілген натуралды көрсеткіштер ақшалай өлшем бірлігіне айналдырылады.

Шоттар:

— активті;

— пассивті.

Себебі, олар өз атауларын баланс жақтарынан алып, оның мазмұнын көрсетеді.

Активті шоттар мүліктерді, оның құрамы мен орналасуы бойынша есеп жүргізуге арналған, ал пассивті шоттар мүліктердің қорлану көздерінің есебін мақсатты пайдалану бойынша жүргізуге арналған. Бұл шоттардың түрлеріне қарамастан құрылымдары бірдей, яғни екіжақты кесте нысанында құрылып, бір жағы дебит, екінші дағы кредит деп аталады. Әрбір шот бойынша оның бастапқы және соңғы қалдықтары (сальдолары), дебиттік және кредиттік айналымдардың болуы тән.

Активті шот схемасы

Дт А Кт

б.с.

мүліктердің артуын мүліктің кемуін

көрсететін көрсететін

шаруашылық шаруашылық

операциялары операциялары

шаруашылық опер. шаруашылық опер.

соммасы соммасы

с.с.

Мысалы, 1)бастапқы сальдо 500 мың. Есеп айырысу шотына бұрын сатылған тауарлар үшін 400 мың ақша келіп түсті.

Дт 1030 400 мың

Кт 1210 400 мың

2)Есеп айырысу шотынан бұрын келіп түскен дайын өнім үшін жеткізушілерге 350 мың тг. аударылды.

Дт 3310 350 мың

Кт 1030 350 мың

3)Есеп ауырысу шотынан 250 мың тг.қысқа мерзімді банк несиесі келіп түсті.

Дт 1030 250 мың

Кт 3010 250 мың

4)Есеп айырысу шотынан қысқа мерзімді банк несиесі өтелді.

Дт 3010 250 мың

Кт 1030 250 мың

Дт А Кт

б.с. 500 000

1)400 мың 2) 350 мың

3) 250 мың 4) 250 мың

айн. 650 мың айн. 600 мың

с.с. 500 мың+650мың-600мың=

=550мың

Пассивті шот схемасы

Дт П Кт

б.с

мүлік-ң қорл.көзд.кемуін мүлік-ң қорл.көзд.артуын

көрс. шаруашылық көрс. шаруашылық операциялары операциялары

шаруашылық опер. шаруашылық опер.

соммасы соммасы

с.с.

Мысалы, б.с.200мың тг.

1)Кәсіпорынға жеткізушілерден бағасы 300мың тг.тұратын материалдар келіп түсті

Дт 1310 300 мың

Кт 3310 300 мың

2)Жеткізушілермен 250 мың қысқа мерзімді банк несиесі арқылы несие айрылысты.

Дт 3310 250 мың

Кт 3010 250 мың

3)Жеткізушілерден бағасы 90мың тұратын негізгі құралдар келіп түсті.

Дт 2410 90 мың

Кт 3310 90 мың

4)Есеп айырысу шотынан жеткізушілерге 300 мың ақша келіп түсті.

Дт 3310 30 мың

Кт 1030 300 мың

Дт П Кт

б.с. 200 000

2)250 мың 1) 300 мың

4) 300 мың 3) 90 мың

айн. 550 мың айн. 390 мың

с.с. 200 мың+390мың-550мың=

=40мың

3) Бухгалтерлік баланс туралы түсінік, маңызы мен мазмұны.

Бухгалтерлік баланс немесе кәсіпорын қаржы жағдайы туралы есептілік — белгілі бір мерзімге ақшалай өлшем бірлігі негізінде мүліктер мен олардың қорлану көздерінің топтастырып көрсету.

Баланс латын тілінен аударғанда — тепе — теңдік деген мағынаны білдіреді. Кәсіпорын балансы бойынша оның мүліктерінің жағдайы және оның құрамындағы өзгерістерімен орналасуы және қалыптасуы көздері жайлы ақпараттар алуға болады.

Бұл ақпараттар белгілі бір мерзімге жинақталатын түрде ақшалай өлшем бірлігі негізінде көрсетіледі. Сонымен , Бухгалтерлік баланс белгілі бір мерзімге ақшалай өлшем бірлік негізінде кәсіпорын мүліктері мен олардың қорлану көздерін екі топқа бөліп , яғни олардың орналасуы мен қолданылуы және пайда болу көздерін көрсету болып табылады.

Бухгалтерлік баланс дәстүрлі түрде актив және пассив жақтарынан тұрады. Оның актив жағындағы әрбір мүлік және пассив жағындағы көрсетілетін қорлану көздері баланс деп аталады.

Баланс құрған кезде бұл баптар алдымен топтарға содан кейін бөлімдерге топтастырылады. Жалпы бухгалтерлік баланс № 1 қаржылық есептіліктің халықаралық стандартына сәйкес құрылады.

№ 1стандарт – қаржылық есептілікті ұсыну.

Баланстың валюталық активті және пассивті сомалары әр уақытта бір біріне тең болады.

Бұл баланстың актив және пассив жақтарының мүліктер мен олардың қорлану көздерінің екі топтамамен берілуімен түсіндіріледі.

4.Шаруашылық операция-ы негізінде баланста болатын типтік өзгерістер

Кәсіпорында жүзеге асатын шар.операция-ы баланстың актив ж/е пассив жақтарына тигізетін әсерлеріне қарай 4 типтік өзгеріске ұшырайды.

1-типтік операция-р мүліктер құрамын өзгертеді,яғни актив аралық өзгеріс болады,бұл жағдайда баланстың валюталық сомасы өзгеріссіз қалады.М/лы кәсіпорын кассасына жұмысшылардың еңбекақысын төлеу үшін есеп айырысу шотынан 2млн.тг ақша алынды,бұл шар. операциясы баланстың 2бабына әсерін тигізеді.1) касса-1010;2)есеп айырысу-1030. Бұл шар.операциясының жүзеге асуы 1010 касса бабы б/ша ақша қаражаттарының 2 млн.тг-ге артқандығын,ал 1030есеп айырысу бабы б/ша ақша қаражаттарының 2 млн.тг-ге кемігендігін білдіреді,сөйтіп актив аралық өзгеріс болып,ал валюталық актив сомасы өзгеріссіз қалады. Дт 1010 2 млн

Кт 1030 2 млн

2-типтік операциялар мүліктердің қорлану көздерін өзгертеді,сөйтіп пассив аралық өзгеріс болады.Бұл жағдайда баланстың валюталық пассивті сомасы өзгеріссіз қалады.М/лы:жұмысшылардың қаңтардағы еңбекақысынан 7000тг табыс салығы ұсталды,аталған шар.операциясы баланстың 2 бабына әсер етеді. 1-бап,еңбекақы б/ша есеп айырысу 3350,2- бап 3120-жеке табыс салығы. Бұл шар.операциясының жүзеге асуы 3350еңбекақы б/ша есеп айырысу бабының 7000тг-ге кемігендігін,ал 3120жеке табыс салығы бабының 7000тг-ге артқандығын көрсетеді,бұдан баланстың пассивті сомасы өзгеріссіз қалады.

Дт 3350 7000

Кт 3120 7000

3- типтік операциялар бір мерзімде мүліктерді де олардың қорлану көздерін деөзгертеді,бұл жағдайда өзгеріс арту жағында болады,сөйтіп баланстың активті ж/е пассивті сомалары бірдей деңгейде артады.м/лы кәсіпорынға н/е ұйымға жеткізушілерден бағасы 90000 тг тұратын дайын өнімдер келіп түсті,бұл операцияда баланстың 2бабына әсерін тигізеді. 1-бап,дайын өнімдер 1320,2-бап төленуге тиісті шот 3310. Бұл шар.операциясының жүзеге асуы,кәсіпорын қоймасындағы дайын өнім 90000тг-ге артқандығын ,жеткізушілер алдындағы міндеттемелердің 90000тг-ге артқандығын көрсетеді. Сөйтіп баланстың активті,пассивті сомалары да бірдей 90000тг-ге артады.

Дт 1320 90000

Кт 3310 90000

4-типтік операциялар бір мерзімде мүліктерді де,олардың қорлану көздерін де өзгертіп, өзгеріс кему жағдайында болады. Ал баланстың валюталық активті сомалары да бірдей деңгейде кемитін болады. М/лы.кәсіпорын жұмысшыларына кассадан қаңтар айының 2млн.тг еңбекақысы берілді. Бұл шар.операциясы баланстың 2 бабына 3350-еңбекақы б/ша есеп айырысу,1010-кассаға әсер етеді. Бұл шар.операциясының жүзеге асуы еңбекақы б/ша есеп айырысу бабы 2млн.тг-ге кемиді,кәсіпорын ақша қаражаттары да 2млн.тг-ге кемиді. Типтік өзгерістер бухгалтерлік есеп шоттарында көрсетіледі.

Дт 3350 2 млн

Кт 1010 2 млн

5. Бухгалтерлік есеп ақпараттар көзі

Бухгалтерлік есеп – ақпараттарды жинап, өңдеулерден өткізіп, пайдаланушыларға негізделген басқарушы шешім қабылдау үшін мәліметтер беріп отыратын жүйе. Бухгалтерлік есеп ақпараттарын пайдаланушыларға жататындар: инвесторлар, кредиторлао, акционерлер, серіктес кәсіпорындар, сатушвлар мен сатып алушылар, аудиторлар, салық ж/е банк органдары. Бухгалтерлік есеп ақпараттарын пацдаланушылар тікелей қаржылық қызуғышылығы бар ж/е тікелей қаржылық қызуғышылығы жоқ болып бөлінеді. Тікелей қаржылық қызуғышылығы бар пайдаланушыларға инвесторлар мен кредиторлар жатады. Тікелей қаржылық қызуғышылығы жоқ пайдаланушыларға салық органдары мен аудиторлар ж/е т.б. жатады. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп ақпараттарын пайдаланушылар ішкі ж/е сыртқы пайдаланушылар болып бөлінеді.

Ішкі пайдаланушыларға кәсіпорын өз ішіндегі басқарушылар менеджерлер, топ менеджерлер жатады, ал сыртқы пайдаланушыларға кәсіпорыннан тыс, яғни банк, салық органдары, сатушылар мен сатып алушылар, аудиторлар т.б. жатады. Жалпы бухгалтерлік есеп басқару қызметін атқарады.

6. Қаржылық есептілікті пайдаланушылар

Қаржылық есептемені пайдаланушылар қатарына нақты қазіргі және әлеуетті инвесторлар, кредиторлар, жеткізушілер, қызметкерлер, сондай ақ министрліктер, ведомстволар және жұртшылық жатады.

Кәсіпорынның, ұйымның, мекеменің жылдық қаржылық есебі мүдделі пайдаланушылар,сатып алушылар, жеткізушілер, инвесторлар, биржалар,банктер және басқалар үшін ашық баспасөзде жариялады.

Есепті жыл аяқталғаннан кейін ашық түрдегі акционерлік қоғамдар, банктер, сақтандыру компаниялары жылдық қаржылық есептемені газеттерде, журналдарда және жекелеген кітапшаларда жариялауға міндетті. Жарияланатын қаржылық есептеме міндетті аудиторлық тексеріске түсіп, оның дұрыстығын тәуелсіз аудитор растауы тиіс.

7. Шаруашылық операцияларын есеп шоттарында екі жақты жазу және оны экономикалық негіздеу.

Кәсіпорын шаруашылық қызметін басқару үшін мүліктер мен олардың қорлану көздерінің жағдайларымен қатар жабдықтау, сату және өндіріс процесінен тұрады. Сол үшін қажетті ақпараттарды алуды қамтамасыз ету үшін әрбір шаруашылық операциясы үшін бухгалтерлік есеп шоттарында 2 жақты жазу арқылы көрсету қажет. Осы мақсатпен бухгалтерлік есепте шоттар жүйесі қолданылып, оның көмегімен экономикалық бірыңғай емеп обьектілері жүйелендіріледі.

Екі жақты жазу дегеніміз – бір шоттың дебиті, екінші шоттың кредиті арқылы шаруашылық операциясын көрсету.

Бухг.есеп шоттарына жазу міндетті түрде құжаттар негізінде жүзеге асырылады. Шаруашылық операцияларының жүзеге асқан сәтінде оны құжат арқылы рәсімдеу хронологиялық жазу д.а. Мұндай жазу бас журналда, яғни, шаруашылық операцияларын тіркеу журналында көрсетіледі.

Экономикалық бірыңғай объектілер бойынша мәліметтерді жүйелеп жазу жүйелі жазу д.а. Мұндай жазулар шоттарда, яғни, шоттар схема арқылы көрсетіледі.

8. Шаруашылық операциялар туралы түсінік. Шаруашылық процесі және оның нәтижелері.

Кез келген мүлік немесе оның қорлану көздерінің қозғалыстары мен өзгерістерінің құжат арқылы рәсімделу фактісі шаруашылық операциялары деп аталады. Мысалы, негізгі құралдардың түсуі немесе дайын өнімдердің сатылуы, ол үшін төлемақының келіп түсуі, еңбекақының есептелуі, т.б.

Шаруашылық процесі – бірыңғай шаруашылық операциялар жиынтығы. Шаруашылық процесінің үш түрін бөліп көрсетуге болады:

Жабдықтау немесе дайындау процесі;

Өндіріс процесі;

Сату процесі.

Жабдықтау немесе дайындау процесінің мәні – еңбек заттарын немесе өндіріс қорларын қажет ететін кәсіпорын оны басқа кәсіпорыннан сатып алады. Бұл жағдайда ақша қаражаты еңбек затына алмасытырылады. Бұл процесте дайындалған материалды құндылық немесе оны сатып алуға байланысты шығындар ақшадай өлшем бірлігі негізінде ескеріледі. Материалдық құндылықты дайындау нәтижесінде екі кәсіпорын арасында әр түрлі есеп айырысулар туындап, ол екі жақты сипат алады.

Бір кәсіпорын екінші кәсіпорын алдында борышкер ролін атқарады (дебитор). Ал екінші кәсіпорын несие беруші кәсіпорын ролін атқарады (кредитор).

Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың туындауының негізгі себебі: келіп түскен құндылықтардың, көрсетілген қызмет немесе жұмыстардың олардың төлемақысымен сәйкес келмеуі.

Өндіріс процесінің мән: жұмысшы машина немесе еңбек қаражаттары көмегімен еңбек құралдарына әсер етіп, оны дайын өнімге айналдырады. Бұл жағдайда материалдық және еңбек шығындары ескерілетін болады. Өнім өндіруге жұмсалған шығындардың ақшадай нысаны өнімнің өзіндік құнын анықтауға мүмкіндік тудырады.

Сату процесінде кәсіпорын дайын өнімдерін тұтынушыларға сатып, ол үшін төлемақы, яғни ақша қаражаттарын алады. Бұл жағдайда дайын өнім ақша қаражатына жоғары бағамен айналып, нарықтық немесе келісім құны әрдайын өндірілген өнімнің нақтылы өзіндік құнынан артық бағаме сатылады.

Сату процесі сатуға байланысты шығындармен байланысты болады.

9. Аудиттің мәні және оның нарық экономикасы кезіндегі маңызы.

Нарық қатынастарына көшуімізге байланысты ғылым саласында жаңа саланың, яғни тәжірибелік аудиттің туындауына әкелді. Оның себебі келісімшарт негізінде жұмыс жасайтын кәсіпорындар серіктес кәсіпорындардың қаржы жағдайларының тұрақты төлем қабілеттерінің жоғары болуына кепілдік беретін аудиторлар болуы.

Бухгалтер – аудитор мамандығы 1 – рет акционерлік компанияларда пайда болды. Яғни акционерлер, кредиторлар және салық органдары кәсіпорындардың қаржы жағдайлары туралы объективті қорытынды беретін тәуелсіз мамандарды іздеуге мәжбүр болды. Сонымен, аудиттің әрі қарай дамуына себеп болған 1862 жылы Британ елдерінде қабылданған заң болды. Бұл заңда кем дегенде бір рет компанияда міндетті түрде аудиторлық тексеру жүргізу қажет екендігі айтылды. Сонымен, тәуелсіз аудиторлар жарияланған қаржылық есептілік нысандары мәліметтерінің дұрыстығын растайтын кепілдік болды. Яғни, аудиторлық тексеру мәліметтері негізінде пайдаланушылар ол кәсіпорынмен бірлесіп жұмыс жасауға бола ма, жоқ па, сол туралы шешімдер қабылдайтын болды.

ҚР-нда ҚазақССР министрлер советінің қаулысы бойынша 15 ақпан 1990 жылы “ Қазақстан аудит ” деген өзін — өзі қаржыландыратын орталық ашылды. 1992 жылдан бастап бұл жеке ірі акционерлік компания болып құрылып, өз жұмысын жалғастыруда.Сонымен, ҚР – нда нарық экономикасына көшуімізге байланысты аудиттің туындауына қажеттілік пайда болды және ол бірнеше себептерге байланысты:

Бұл кәсіпкершіліктің дамуына және нарық капиталының дамуына әсерін тигізеді;

Ұйымдардың өзін — өзі реттеп қаржыландыруына әсерін тигізеді;

Іскер серіктестіктердің бір – біріне деген сенімін немесе кредиторлардың, акционерлердің өз салымдарына сенімді болуына әсерін тигізеді.

10. Баланс активі мен пассиві, баланс баптары және оның топтастырылуы.

Бухгалтерлік баланс — дәстүрлі түрде актив және пассив жақтарынан тұрады. Сыртқы түрі бойынша бухгалтерлік баланс кесте болып көрінеді де, оның сол жақ бөлігінде мүліктер құрамы мен орналасуы бойынша, яғни баланс активі көрсетіледі. Оң жақ бөлігінде осы мүліктердің қалыптасу көздері, яғни баланс пассиві көрініс табады. Оның актив жағындағы әрбір мүлік және пассив жағындағы көрсетілетін қорлану көздері баланс баптары деп аталады. Балансты құрған кезде бұл баптар алдымен топтарға, содан кейін бөлімдерге топтастырылады. Жалпы, бухгалтерлік баланс №1 «Қаржылық есептіліктің халықаралық стандартына» сәйкес құрылады. №1 стандарт – «Қаржылық есептілікті ұсыну». Баланстың валюталық активті және пассивті сомалары әр уақытта бір-біріне тең. Бұл баланстың актив және пассив жақтарының мүліктер мен қорлану көздерінің 2 топтамамен берілуімен түсіндіріледі. Баланс баптары ерекшеліктері: 1) активті баптар мүліктердің құрамы, орналасуы және пайдаланылуын көрсететін болса, ал пассивті баптар олардың пайда болу көздерін көрсетеді; 2) активті баптар ұйымдағы барлық материалды құндылықтар, ақша ресурстары, қарыздарын (дебиторлық) көрсетсе, ал пассивті баптар меншік капиталы және міндеттемелерін көрсетеді. Баланс — баланс-брутто және баланс-нетто деп бөлінеді. Баланс-неттоның баланс бруттодан айырмашылығы, онда реттеуші контір пассивті шоттар алынып тасталынып, мүліктердің таза құндары көрсетіледі. Реттеуші контур паассивті шоттарға 2741-2749, яғни материалды емес активтердің аммортизациясы; 2421-2429 – негізгі құралдардың тозу сомалары жатады. Бұл шоттардың реттеуші шотар деп аталу себебі, материалды емес активтер мен негізгі құралдардың бастапқы құндарынан олардың жинақталған тозу құндарының алынып тасталынуы. Бұл шоттардың контур пассивті шоттар деп аталу себебі, 2741-2749 және 2421-2429 аралық шоттары өздігінен пассивті шоттарға жатады, бірақ баланстың актив жағында көрсетіледі. ҚР-нда қазіргі кезде халықаралық бухгалтерлік стандарттар талабына сәйкес баланс-нетто құрылады. Баланс-неттоның актив жағы 2 бөлімнен, яғни I бөлімі қысқа мерзімді активтер; II бөлімі ұзақ мерзімді активтер деп аталады. Ал, пассив жағы үш бөлімнен тұрады: I бөлім – қысқа мерзімді міндеттемелер; II бөлім – ұзақ мерзімді міндеттемелер; III бөлім – меншік капиталы деп аталады. Материалды емес активтер бабы бойынша, кәсіпорында немесе ұйымда ұзақ мерзімді пайдаланылып, кәсіпорынға кіріс әкелетін табиғи ресурстарды пайдалану құқығы, патенттер, лицензиялар, ноу-хау, гудвилл, бағдарламалармен қамтамасыз ету, тауарлардың белгілері, маркалар, ұйымдастыру шығындары көрсетіледі.

11. Екі жақты жазу, оның маңызы. Қарапайым ж/е күрделі жазулар

Шаруашылық операцияларының әсерінен болатын бухгалтерлік есептегі өзгерістерді көрсету үшін екі жақты жазу әдісі қолданылады. Екі жақты жазу – бұл шаруашылық операцияларын бір мерзімде, бір шоттың дебеті, екінші шоттың кредиті бойынша бірдей сомада көрсету. Дебеттелетін және кредиттелетін шоттарды көрсету шоттар корреспонденциясы немесе бухгалтерлік жазу немесе бухгалтерлік проводка деп аталады, ал бұл жағдайда шоттар корреспонденцияланушы шоттар деп аталады.Бухгалтерлік жазу қарапайым және күрделі жазу болып бөлінеді.Қарапайым жазу – шаруашылық операциясының бір шоттың Дебеті, екінші шоттың Кредиті арқылы көрсетілетін жазу. Мысалы: жеткізушілерден бағасы 1 млн.тг тұратын негізгі құралдар келіп түсті.                         Дт 2410 1 млн.тг                               Кт 3310 1 млн.тгКүрделі жазу – 1 шоттың дебеті, екі немесе одан да көп шоттардың кредиті немесе керісінше 1 шоттың кредиті екі немесе одан да көп шоттың дебеті арқылы жазылатын жазу.Мысалы: жұмысшылардың төленбеген еңбекақы есептелген жағдайда

                  Дт 7210, 8112, 7110

                       Кт 3350

12.Аудиттің түрлері. Ішкі және сыртқы аудит. Аудиттің халықаралық стандарты және сипаттамасы.

Экономикалық әдебиеттерде аудиттің түрлері мен нұсқаларын жіктеудің әр түрлі тәсілдемелері бар. Мынадай негізгі белгілер бойынша аудит түлерін жіктеу әлдеқайда орнықты болады:1) аудитті дамытудың эволюциялық кезеңдерімен: растаушы, жүйелі — бағдарлы және тәуекелге негізделген;2)  құқықтық негізде: міндетті,бастамашылық;3) қолданылу салаларымен: жалпы, банктік, сақтандыру, қаржылық, өндірістік, маркетингтік;

Ішкі аудит дегеніміз -кез келген кәсіпорынның ішінде болып жатқан операцияларды нақтылап көрсетеді.Оған көбіне алдын ала бағалау беріледі.Жыл сайынғы аудиторлық процедуралардың ішкі бақылаумен оның тығыз әлсіз жақтарын алдын ала бағалаудан шыға отырып жоспарлайды.Ішкі аудиттін ерекшелігі ондағы барлық ақпарат коммерциялық құпия болып табылады.Тек қана сол кәсіпорынның директоры рұқсатымен ғана айтылады.Сыртқы аудит дегеніміз — тәуелсіз аудитор немесе аудиторлық фирма қызметкерлері кәсіпорын басшылығының келісімімен жүргізіледі.Ол кәсіпорын басшыларының ұсынысы бойынша кәсіпорындағы қаржылық есептің дұрыстығын толық анықтауы керек.Сыртқы аудиттің ерекшелігіне тоқталатын болсақ,сыртқы аудит,аудит фирмалары немесе жеке аудитормен,тапсырушылармен келісімшарт жасау арқылы жүгізіледі.Оның негізгі мақсаты-бухгалтерлік қаржы ақпаратын тексеріп және оның табыстылық көрсеткіштерінің дұрыс анықтылығын,шығарымдылығын дәлелдеп,оның қаржылық жағдайына түсініктеме беру.Сыртқы аудиттің объектісі-шаруашылық субъектілері.Аудиттің халықаралық стандарты дегеніміз-аудитке қойылатын бірегей талаптарды және аудит өткізу тәртібін анықтаушы принциптерді белгілейтін нормативтік құжаттар.Аудит стандарты аудиторлар палатасының Республикалық конференциясында қабылданады және оларды мемлекеттік өкілетті органдар бекітеді.2000ж наурыз айында өткізілген аудитрлардың бесінші Республикалық конференциясында Қазақстан аудитін халықаралық стандарттарға көшіру және оларды ұлттық стандарттар ретінде қабылдау туралы шешім қабылданды.

Аудит стандарттарының маңызын төмендегілер айқындайды:

-жоғары сапалы аудиторлық қызметті қамтамасыз етеді;

-аудит өткізудің барлық кезеңдері бойынша регламентті анықтайды;

-Қазақстан аудитінің деңгейін көтереді және оны халықаралық экономикалық қатынастар саласында танымал етеді;

-аудиторлық тексеру нәтижелері дұрыстығының құқықтық кепілдігін қамтамасыз етеді;

-кәсіптің қоғамдық беделін құрайды;мемлекет тарапынан бақылауды жояды.

Жалпы стандарттар – аудитор өзінің алдында тұрған міндеттерді тиімді әрі кәсіби дәңгейде орындауы үшін оның бойында болуға тиісті белгілі бір қасиеттер мен кәсіптік дәреже.Жұмысшы стандарттар-аудиттің алдында тұрған міндеттерді орныдау кезінде аудиторлар басшылыққа алатын ережелер. Қорытынды есеп және аудиторлық қорытынды жасау стандарты-аудиторлық тексеру нәтижесі бойынша материалдардың нысаны,мазмұны,орналастырылуы және тапсырылуына қатысты стандарттар.

13.Жинақтамалы және талдамалы есеп және олардың ерекшеліктері. Айналым ведомості және оның құрылу тәртібі.

Мүліктер мен олардың қорлану көздерін жалпылама түрде көрсетуге арналғаншоттар жинақтамалы шоттар деп аталады. Ал ос шоттар арқылы жүргізілетін есеп жинақтамалы есеп деп аталады.

Жинақтамалы есептің ерекшелігі – ол тек ақшалай өлшем бірлігі негізінде жүргізіліп, кәсіпорында қандай соммада құндылықтардың және қарыздар мен міндеттемелердің бар екенін көрсетеді. Жинақтамалы шоттар кәсіпорын бухгалтерлік балансын,яғни қаржы жағдайы туралы есептілігін құру үшін қажет.

Кәсіпорын жұмысын дұрыс басқару үшін қызметкерлер және жұмысшылармен, жеткізушілермен, бюджетпен есеп айырысу үшін, кәсіпорын жұмысын жан-жақты сипаттау үшін, тек оның ақшалай өлшем бірлігіндегі есеп бірлігі ғана емес,сонымен қатар оның натуралдық және сандық өлшем бірлігінде есебінде жүргізуіміз қажет. Сондықтан,кәсіпорын мүліктері мен олардың қорлану көздерінің жекеленген түрлерінің есебін жүргізуге арналған шоттар талдамалы шоттар деп аталады.Ал осы шоттар көмегімен жүргізілген есеп талдамалы есеп деп аталады.

Талдамалы шоттарда есеп тек ақшалай өлшем бірлігі негізінде ғана емес,сонымен қатар натуралды өлшем бірлігі негізінде де жүргізіледі.Сонымен бұл шоттардағы есеп өте дәлірек жүргізіледі.Талдамалы шоттарда шаруашылық операциялардың қысқаша мазмұны құжаттардың номерлері және кәсіпорын жұмысын жедел басқаруға қажетті басқа да мәліметтер көрсетіледі. Талдамалы есеп үшін кітаптар, карточкалар, ведомостьтар және т.б. құжаттар қолданылады.

Есеп мәліметтерінің толықтығы мен дұрыстығын тексеру үшін айналым ведомосттары құрылады. Олар:

1)сальдолық айналым ведомості (жинақтамалы шоттар б/ша айн.вед)

2)талдамалы шоттар б/ша айналым ведомості

3)шахматтық ведомость

Бұл айналым ведомосттар айналымдарды, қалдықтарды бақылау үшін және бухгалтерлік баланс құруға арналған.

Сальдолық айналым ведомостінде әрбір шотқа жеке жол беріліп,онда шоттың атауы,мерзім басындағы қалдықтар, мерзім ішіндегі айналымдар мен мерзім соңындағы қалдықтар көрсетіліеді.

Сальдолық айналам ведомостінде бір біріне тең 3 пар дебиттік-кредиттік бастапқы сальдо, дебиттік-кредиттік айналым, дебиттік-кредиттік соңғы сальдо болуы тиіс. Бастапқы және соңғы сальдолардың теңдігі баланста көрсетілетін мүліктер мен олардың қорлану көздері екендігімен түсіндіріледі. Ал айналымдардың теңдігі 2 жақты жазу арқылы түсіндіріледі.Ал айналым ведомостіндегі теңсіздік есепте жіберілген қатенің бар екендігін анықтайды.

Талдамалы шоттар бойынша айналым ведомості де есептің дұрыстығы мен толықтығын тексеру үшін құрылады. Олар жинақтамалы шоттар бойынша жүргізілген есеп мәләметтері мен талдамалы шоттар бойынша жүргізілген есеп мәліметтерін салыстырып тексеру,сонымен қатар нақты шаруашылық ресурстарының жағдайы мен қозғалыстарын бақылау көзі болып табылады.

Айналым ведомостінің құрылу тәртібі:

1)Бух.баланс, бас журналдағы негізгі шоттар ашылады.

Бух баланстағы шоттардың бастапқы сальдосы болады.Ал Бас журналдағы шоттарда бастапқы сальдо болмайды.

2) Бас журнал шоттар б/ша:

Активті шот = дебиттік айналым- кредиттік айналым =дебиттік соңғы сальдо

Пассивті шот=кредиттік айналым -дебиттік айналым=кредиттік соңғы сальдо

Бух баланс шоттары б/ша

Активті шот = Бастапқы сальдо + дебиттік айналым- кредиттік айналым =дебиттік соңғы сальдо

Пассивті шот= Бастапқы сальдо + кредиттік айналым -дебиттік айналым=кредиттік соңғы сальдо

3) Алынған шоттар негізінде айналым ведомостін құрамыз.

4)Әрбір шотқа жеке жол беріліп, дебиттік-кредиттік бастапқы сальдо, дебиттік-кредиттік айналым, дебиттік-кредиттік соңғы сальдо тиісті орнына енгіземіз.

5)Мәліметтерді айналым ведомостіне түсіргеннен кейін,соммасын табамыз. Соңында бір-біріне тең 3 пар дебиттік-кредиттік бастапқы сальдо,айналым,соңғы сальдо жиынтығы болуы керек.

Сальдолық айналым ведомості

Шоттар

Шоттардың атауы

Бастапқы сальдо

Айналым

Соңғы сальдо

Дт

Кт

Дт

Кт

Дт

Кт

Жиыны

14. Бухгалтерлік есеп әдістері және элементтері

Бухгалтерлік есеп пәнін көрсететін тәсілдер және әдістер жиынтығы.

Бухг.есеп әдістері 6 элементтен тұрады:

1. Құжаттау;

2. Түгендеу;

3. Бағалау және калькуляциялау;

4. Шоттар және екі жақты жазу;

5. Бухгалтерлік баланс;

6. Қаржылық есептілік.

1. Құжаттау – кәсіпорын шаруашылық операциялары және процестерін, мүліктер және олардың қорлану көздері, бірыңғай және үздіксіз көрсететін және кәсіпорын қаржы шаруашылық қызметі жайлы барлық мәліметтерді тіркеу және көрсету болып табылады. Құжаттау – бухг.жазудың міндетті негізі. Әрбір шаруашылық операциясы орындалған сәтінде оған тиісті құжат рәсімделеді. Онда құжаттың атауы, шаруашылық операцияларының қысқаша мазмұны, өлшем-бірлігі және оған жауапты тұлға көрсетіледі. Сөйтіп, құжат заңды растаушы күшке ие болады.

2. Түгендеу – шаруашылық операцияларының рәсімделмей қалған, яғни, есептегі қате, жетіспеушілік және тағы басқаларды анықтау және бақылау үшін бастапқы тіркеу немесе рәсімдеу. Бұл қолда бар құндылықтардың, яғни, ақша қаражаттары, қаржы ресурстары мен міндеттемелерінің және т.б. нақтылы қолда барын анықтау әдісі. Түгендеу бухг.есеп көрсеткіштерінің дұрыстығымен меншік сақтығының дұрыстығын қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Түгендеу мәліметтері акт бойынша рәсімделеді.

3. Бағалау – натуралды көрсеткіштерді ақшалай өлшем бірлігіне айналдыру. Бұл мүліктер мен олардың қорлану көздері жайлы жалпылама мәліметтер алу үшін бухг.есепте міндетті түрде ақшалай өлшем көрсеткіштерінің қолданылуымен байланысты. Бағалау принциптері нормативті актілермен реттеледі. Мысалы: негізгі құралдар бастапқы құндары бойынша бағаланады, ал материалды құндылықтар есептік құны немесе нақтылы өзіндік құны бойынша бағаланады.

Калькуляциялау – шығындарды топтастырып, өнімнің өзіндік құнын анықтау.

4. Шоттар – біртектес шаруашылық операцияларын топтастырып, оның ағымдағы есебін жүргізуге арналған. Әрбір мүлік және оның қорлану көздері бойынша жеке шот ашылады. Мысалы: касса – 1010, есеп айырысу – 1030, дайын өнім – 1320, еңбекақы – 3350, жеткізушілер мен медігерлер – 3310, жалпы әкімшілік шығын – 7210, жиынтық табыс – 6610.

Екі жақты жазу – шаруашылық операциялары бухг.есеп шоттарында екі жақты жазу арқылы екі рет, яғни, бір шоттың дебиті және екінші шоттың кредиті арқылы көрсетіледі. Мысалы: жеткізушілерден бағасы 200 мың тг тұратын материалдар келіп түсті.

Дт 1310 200 мын

Кт 3310 200 мын

5. Бухгалтерлік баланс (кәсіпорынның қаржы жағдайы жайлы есептілік)белгілі бір мерзімге ақшалай өлшем бірлігі негізінде мүліктер мен олардың қорлану көздерін топтастырып көрсету. Бухг.баланс кесте түрінде құрылып, акти және пассив (меншік капитал + міндеттеме) жақтарынан тұрады. Актив=Пассив.

6. Қаржылық есептілік – бұл белгілі бір мерзімге топтастырылып, арнайы кесте түрінде кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін сипаттайтын жиынтық көрсеткіштер жүйесі. Қаржылық есептілік – есеп процесінің соңғы кезеңі б.т. Оның құрамына: бухг.баланс, жылдық жиынтық табыс жайлы есептілік, ақша қаражатының қозғалысы жайлы есептілік, меншік капиталының өзгерісі жайлы есептілік және түсініктеме хат кіреді.

15. Аудиторлық кәсіби этикалық кодексі. Аудитордың этикалық нормалары.

Кәсіби аудиторларға этикалық тұрғыдан өзін-өзі ұстау мәнері аса маңызды болып табылады. Бизнес саласында екі әдептілік аспект бар — жалпы әдеп (рухани аспекті) және кәсіби әдеп (іс-тәжірибелік аспекті).

Р.К. Маутц және Х.А. Шараф жалпы кәсіби әдеп мәселелерін зерттей келе, аудиторлар мен кез келген кәсіп иелерінің өзін-өзі ұстау әдебі философтардың барлық адам баласына ортақ әзірлеген өзін-өзі ұстау әдебінің жалпы ұғымын тар мағынада түсініп, қолданудан баска ештеңені білдірмейді, деп атап кеткен болатын (30). Осыған байланысты «әдеп» термині ретінде біз мораль проблемаларын, оның ішінде моральдық тандау саласын зерделеумен жүйелі түрде айналысатын белгілі бір философия саласын ұғамыз. Бұл анықтамада үш шешуші элемент бар:

1. Шешімді таңдау проблемасы.

2. Жаман мен жақсы туралы түсінік.

3.Әдеп, адамгершілік (мораль) мәселелерін, оның ішінде

моральдық шешімдерді зерделейді.

Әдеп кең мағынасында өнегелік принциптері мен нормаларының жүйесі, жеке тұлға, қандай да бір коғамның немесе кәсіби топтағы адамдардың өзін өзі ұстау әдебі ретінде баяндалды. Іс жүзінде әр түрлі әдептілік нормалары мен ережелердің түрлері, оның ішінде аудиторлардың, дәрігерлердің, заңгерлердің, әскерилердің және т.б. кәсіби кодекстері бар.

Өзін өзі ұстау әдебінің кодексі осы кәсіптің өзіндік ерекшелігі болып табылатын өзін-өзі ұстау өлшемдерін дэл анықтап, тиісті ұсыныс береді. Жалпы әдеп теориясына қарағанда кәсіби әдеп кодексінен накты проблемалардың шешімін табуға болады, оның үстіне, онда кәсіби талаптар да бар. Белгілі бір кәсіп тұрғысынан алғанда кодекс нақты өзін-өзі ұстау декларациясы болып табылады әрі олардың орындаулына ықпал етеді. Онсыз кәсіби тәртіп болуы мүмкін емес.

Өзін-өзу ұстау әдебінің кодексі осы кәсіптің өзіндік ерекшелігі болып табылатын өзін-өзі ұстау өлшемдерін дәл анықтап,тиісті ұсыныс береді. Жалпы әдеп теориясына қарағанда кәсіби әдеп кодексінен нақты проблемалардың шешімін табуға болады, оның үстіне, онда кәсіби талаптар бар. Концепциялар (тұжырымдамалар) аудит теориясының бағытын белгілеп береді. Негізгі бес тұжырымдаманы қарастырайық. 1.Мінез-құлық (тәртіп) этикасы жалпыға бірдей этика нормаларын белгілеп қана қоймай, аудитор тәртібінің арнайы ережесін де белгілейді (мысалы, Кәсіби бухгалтерлер (аудиторлар) этикасының халықаралық кодексі). 2.Тәуелсіздік ең алдымен пікірдің объективтілігін және шынайы болуын қамтамасыз етеді. Әрбір аудитор өз пікірін дербес қалыптастыруы керек және оған ешкандай сыртқы факторлар (қысым, күш көрсету) әсер етпеуі қажет. 3.Кәсібилік. Аудиторлар құзыретті, білікті және зерделі болуы қажет. 4.Дәлелділігі. Аудиторлар қисынға негізделген шешім қабылдау үшін жеткілікті дәрежеде құзырлы мағлұматтар мөлшерін жинап бағалау керек.

5.ұсынудың дәлдігі. Ақпаратты ашу мен ұсыну бара- барлығы әдетте бір мәнді ережелердің толық жинағы ретінде қарастырылатын жалпы қабыданған аудиторлық стандарттарға қызмет етеді. Аудит нормалары негізгі принциптерді қарастырмайды, сөйтсе де мына жағдайларда қолданылуы мүмкін процедуралар бойынша басшылықты қамтиды:

-өзіндік ерекшілігі бар мәселелер тексеру;

-Жекелеген салаларды ревизиялау;

— бейаудиторлық есеп берулерді дайындау және т.б.

Нормалар көз жеткізіп иландыратындай болуы керек, бірақ олардың тура нұсқаулық сипаты жоқ. Аудиторлар нормадан ауытқуы мүмкін, бірақ олардың сақталмау себептерін түсіндіріп беруге әрдайым дайын болуы керек.

Аудиторлық стандарттар мен нормалар сияқты жарияланған ресми құжаттарды мемлекеттік, бақылаушы, заңды және басқа да өкілетті инстанциялар аудиторлар жұмысының құзыреттілігі мен дұрыстығын қарастырғанда басшылыққа алып, пайдалануы мүмкін.

16.Негізгі құралдардың кірістелу есебі

Негізгі құралдар есебі №16 қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары бойынша жүргізіледі

Егер нег құралдар жжеткізушілерден келіп тускен жағдайда;

Дт 2411-2419

Кт 3310

Егер келіп түскен нег құралдар бұрын қолданыста болған жағдайда, оның бұрын есептелген тозу құнына;

Дт 2411-2419

Кт 2421-2429

Келіп тускен нег кұралдардың қосылған құн салық соммасына;

Дт 1420

Кт 3310

Қосылған құн салық соммасын есепке алу;

Дт 3130

Кт 1420

Жеткізушілермен есеп айырысқан жағдайда

Дт 3310

Кт 1010,1030

Негізгі құралдардың толемақысы толеніп сатылынып алынған жағдайда;

Дт 2411-2419

Кт 1010,1030

Қосылған құн салық соммасына

Дт 1420

Кт 1010,1030

Қосылған құн салық соммасын есепке алу

Дт 3130

Кт 1420

Нег құралдар үшін алдын-ала төлемақы төленген жағдайда

Дт 1610

Кт 1010,1030

Нег құралдар келіп тускен жағдайда

Дт 2411-2419

Кт 1610

Қосылған құн салық соммасына

Дт 1420

Кт 1610

Қосылған құн салық соммасын есепке алу

Дт 3130

Кт 1420

Негізгі кұралдар жарғылық қорға салым есебінде келіп тусуі

Нег құралдардың жарияланған құнына

Дт 5110

Кт 5030

Жарғылық қорға салым есебінде келіп түскен нег құралдардың баланстық құнына

Дт 2411-2419

Кт 5110

Егер келіп түскен нег құралдар бұрын қолданыста болған жағдайда оның бұрын есептелген тозу құнына

Дт 2411-2419

Кт 2421-2429

Негізгі құралдар өтеусіз келіп тускен жағдайда

Нег құралдар басқа кәсіпорыннан спонсорлық комек ретинде келіп тускен жағдайда:

Дт 2411-2419

Кт 6220

Егер келіп түскен нег құралдар бұрын қолданыста болған жағдайда оның бұрын есептелген тозу құнына

Дт 2411-2419

Кт 2421-2429

Есептік кезең соңында табыстар немесе кірістер жиынтық кірістің артуына жатқызылып

Дт 6220

Кт 5610

Егер нег құралдар атқарушы органдардан субсидия есебінде келіп түскен жағдайда,оның баланстық құнына

Дт 2411-2419

Кт 6230

Есептік кезең соңында кірістер жиынтық кіріске жатқызылып

Дт 6230

Кт 5610

Айырбас есебінде келіп тускен нег құралдардың есебі

Нег құр –ға айырбас есебінде берілген тауардың есептік н\е нарықтық құнына

Дт 7010

Кт 1330

Жіберілген тауардың келісім құнына

Дт 1210

Кт 6010

Енді қосылған құн салық соммасын есепке аламыз

Дт 1210

Кт 3130

Тауарға айырбас есебінде келіп тускен нег құралдардың құнына

Дт 2411-2419

Кт 3310

Егер келіп түскен нег құралдардың бұрын есептелген тозу құнына

Дт 2411-2419

Кт 2421-2429

Келіп түскен нег құрал қосылған құн салық соммасына

Дт 1420

Кт 3310

Қосылған құн салық соммасын есепке алу

Дт 3130

Кт 1420

Өзара міндеттемелерді есепке алу

Дт 3310

Кт 1210

Есептік кезең соңында шығындар жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып

Дт 5610

Кт 7010

Ал кірістер жиынтық табыстың артуына жатқызылып

Дт 6010

Кт 5610

Нег құралдар келіп тускен жағдайда №1 НҚ нысандағы кірістелу және шығысталу актісі толтырылады

17. Негізгі құралдардың амортизациялық жарнасын есептеу әдістері.

№ 16 қаржылық есептіліктің жхалықаралық стандартына сәйкес негізгі құралдар мен материалдарды емес активтердің амортизациялық жарнасын есептеу үшін

Біркелкі жою әдісі

Өнірістік әдіс

Тез жою әдісі

Тез жою әдісі екіге бөлінеді , олар:

Куммулятивтік немесе сандар қосындысы

Қалдықты азайту әдісі.

Бағасы 1000 $ жүк таситын көлік сатып алынды.

1000$ — жойылу құны

5 жыл – қызмет ету мерзімі.

Жойылу құны – ең соңғы амортизацияның құны .

Бастапқы құн – кез келген құн амортизацияның есептеу базасы болып табылады.

Біркелкі жою әдісі бойынша

Жылдық амортизациялық жарна = баст. құн – жойылу құны / қызмет ету мерзімі

яғни = 10000 – 1000 / 5 = 1800 жылдық 1800/ 12 айлық.

Бастапқы құн

Жылдық амортзациялық жарна (тозу)

Жинақталған тозу құны

Қалдық құны

Мүлік алынған күн

10000

10000

1 жыл

10000

1800

1800

10000

2 жыл

10000

1800

3600

6400

3 жыл

10000

1800

5400

4600

4 жыл

10000

1800

7200

2800

5 жыл

10000

1800

9000

1000$

Бастапқы құн

Жүрген жолы

Жылдық амортизациялық жарна

Жинақтың тозу құны

Қалдық құны

Мүлік алынған күн

10000

10000

1 жыл

10000

30000

3000

3000

7000

2 жыл

10000

20000

2000

5000

5000

3 жыл

10000

10000

1000

6000

4000

4 жыл

10000

20000

2000

8000

2000

5 жыл

10000

10000

1000

9000

1000

2)Өндірістік әдіс бойынша

Жылдық амортизациялық жарна = бастапқы құн – жойылу құны / орындалған жұмыс санының бірлігі = 10000 – 1000 / 90000 = 0, 1 (үлесі)

5 жылда = 90000 кмжол жүрді.

Тез жою әдісі бойынша:

А) куммулятивтік немес сандар қосындысы бойынша

Бастапқы құн

Жылдық амортизациялық жарна (тозу)

Жинақталған тозу құны

Қалдық құны

Мүлік алынған күн

10000

10000

1жыл

10000

5/15*9000=3000

3000

7000

2жыл

10000

4/15*9000=2400

5400

4600

3жыл

10000

3/15*9000=1800

7200

2800

4жыл

10000

2/15*9000=1200

8400

1600

5жыл

10000

1/15*9000=600

9000

1000

Сқ = 1+2+3+4+5= 15

Сқ = Н*(Н+1)/2 = 5*(5+1)/2=30/2 = 15

Жылдық амортизациялық жарна = қалған жыл саны / Сқ х (көбейту) (баст құн – жойылған құн)

Б) Қалдықты азайту бойынша:

Бастапқы құн

Жылдық амортизациялық жарна

Жинақталған тозу құны

Қалдық құны

Мүлік алынған күн

10000

10000

1жыл

10000

40%х10000=4000

4000

6000

2жыл

10000

40%х6000=2400

6400

3600

3жыл

10000

40%х3600=1440

7840

2160

4жыл

10000

40%х2160=864

8704

1296

5жыл

10000

40%х1000=296

9000

1000

Жылдық амортизациялық жарна = біркелкі жою әдісі ставка х 2 х (баст құн – жинақ тозу құны)

Біркелкі жою әдісі ставка = 100% / 5 = 20 %

Бекітілген ставкасы 40%.

18.Қорлар есебі. Қорлардың жіктелуі. Қорларды бағалау әдістері

Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарты №2(ҚЕХС№2)

Қорларға 1310, 1320, 1330, 1340 шоттар жатады.

Жеткізушілерден қорлар келіп түскенде

Дт 1310, 1320, 1330

Кт 3310

Қосылған құн салық сомасына

Дт 1420

Кт 3310

ҚҚС төлемесек те, төледік деп есепке аламыз

Дт 3130

Кт 1420

Жеткізушілермен есеп айырысқанда

Дт 3310

Кт 1010, 1030

Төлемақысы төленіп, қорлар сатып алынған жағдайда

Дт 1310,1320,1330

Кт 1010,1030

қосылған құн салық сомасына

Дт 1420

Кт 1010,1030

қосылған құн салық сомасын есепке алу

Дт 3130

Кт 1420

Егер қорлар үшін алдын ала төлемақы төленгенде

Дт 1610

Кт 1010,1030

Қорлар келіп түскен жағдайда

Дт 1310,1320,1330

Кт 1610

Қосылған құн салығының тағы да есебін жүргізу керек

Дт 1420

Кт 1610

ҚҚС есепке алу

Дт 3130

Кт 1420

Қоймадан дайын өнімді өндіру үшін материалдарды негізгі өндіріске босатқанда

Дт 8111

Кт 1310

Қоймадан материалдарды көмекші өндіріске босатқанда

Дт 8311

Кт 1310

Материалдар әкімшілік қажеттілік үшін босатылғанда

Дт 7210

Кт 1310

Уақытша шоттар 5610 шотымен жабылады. Шығын жиынтық табысқа жатқызылып,

Дт 5610

Кт 7210

8 бөлімнің шоттары тікелей жабылмай, біртіндеп жабылады.

Дт 8110

Кт 8111

Дт 7010

Кт 8110

Шығын жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып,

Дт 5610

Кт 7010

8311 шоттың жабылуы

Дт 8310

Кт 8311

Дт 8110

Кт 8310

Дт 7010

Кт 8110

Дт 5610

Кт 7010

Қорлар сатылғанда есеп қалай жүргізіледі

Тауарды сатқанда сол тауардың нарықтық құнына шығыстаймыз

Дт 7010

Кт 1330

Төлемақының келіп түсуі келіп түспеуіне қарамай, оны табыс деп есептейміз. Сатылған тауардың келісім бағасына,

Дт 1210

Кт 6010

ҚҚС соммасының есебі

Дт 1210

Кт 3130

Осы 12 % ҚҚС сомасын бюджетке төлейміз

Дт 3130

Кт 1030

Сатылған тауарлардың төлемақысы келіп түссе

Дт 1010, 1030

Кт 1210

Есептік кезең соңында шығын жиынтық табыс кемуіне жатқызылып,

Дт 5610

Кт 7010

Ал табыстар жиынтық табыстың артуына жатқызылып,

Дт 6010

Кт 5610

Соңғы қаржы нәтижесінің анықталуы. Табыстар артық болса да, осы табыстардан шығындарды алып тастап, оны бөлінбеген пайданың артуына жатқызамыз

Дт 5610

Кт 5510

Осы қорлар көмек есебінде келіп түсуі мүмкін (басқа кәсіпорыннан)

Дт 1310,1320,1330

Кт 6220

Есептік кезең соңында табыстар жиынтық табыстың артуына жатқызылып

Дт 6220

Кт 5610

Осы қорлар мемлекет атқарушы органдар тарапынан субсидия есебінде келіп түскенде

Дт 1310,1320,1330

Кт 6230

Есептік кезең соңында табыстар жиынтық табыстың артуына жатқызылып

Дт 6230

Кт 5610

Қорлар жіктемесі

1310 — шикізат пен материалдар

1311 — сатып алынған жартылай фабрикаттар мен жинақтау бұйымдары, конструкциялар мен тетіктер

1312 — отын

1313 — ыдыс және ыдыс материалдары

1314 — қосалқы бөлшектер

1315 — өзге материалдар

1316 — ұсақтауға берілген материалдар

1317 — құрылыс материалдары.

1320 — дайын өнім

1330 — тауарлар

1340 — аяқталмаған өндіріс

ҚЕХС№2 сәйкес қорлар төменгі әдістер б\ша бағаланады.

орташа өлшемді құн

ФИФО

Арнайы бірегейлендіру әдісі

Әдісті таңдау әрбір ұйымның есеп саясатына байланысты. Мысалы:

Қаңтардағы тауарлар қозғалысы туралы мәліметтер келесідей:

Қалдық 68000дана, әр данасы 11 тг-ден.Ақпан айының 19-да кәсіпорын 8000 дана тауарлардың әр данасын 12 тг-ден сатып алған.26 наурызда әр данасын 12 тг 40 тиыннан 160000 дана сатып алды.5 мамырда әр данасын 12 тг 60 тиыннан 120000 дана.16 шілдеде әр данасын 12 тг 80 тиыннан 200000 дана

20 қыркүйекте әр данасын 12 тг 60 тиыннан 160000 дана. Қарашада әр данасын 13 тг 60000 тауар сатып алды. Жыл ішінде кәсіпорын әр данасын 20 тг-ден осы тауарлардың 786000 данасын сатқан. Кәсіпорындағы сатуға б\ты ж\е әкімшілік шығыны 5102000 тг құраған.

Отраша өлшемді құн ж\е ФИФО әдістерін пайдаланып, кәсіпорын жалпы табысын анықтау үшін. Алдымен тауарлардың құнын анықтау тиіспіз.

көрсеткіштер

саны

Өзіндік құн

Жалпы құн0

1.01 қалдық

68000

11,0

748000

19.2

80000

12,0

960000

26.03

160000

12,40

1984000

5.05

120000

12,60

1512000

16.07

200000

12,80

2560000

21.09

160000

12,60

2016000

21.11

60000

13

780000

Барлығы

848000

10560000

Жалпы құнды табу үшін =саны+өзіндік құн=68000+11,0=748000 тсс

Сосын барлығын табамыз

10560000/848000=12,45 данасын сатқан

786000*12,45=9785700

848000-786000=62000

62000*12,45=771900

786000*20=15720000 сатудан түскен кіріс

15720000-9785700-5102000=832300 жиынтық табыс

ФИФО әдісі

68000*11,0+80000*12+160000*12,40+120000*12,60+200000*12,80+158000(62000мың қалу керек сондықтан 160мыңнан 2000 аламыз)*12,60=9754800

Бағанадын қалған 2000 мен 60000 есептейміз)

2000*12,60+60000*13=805200

15720000-9754800-5102000=863200

Арнайы бірегейлендіру әдісі – жеке тапсырыстар, арнайы жобалардың, яғни аз мөлшерде өндірілетін өнімдердің өзіндік құндарын анықтау үшін қолданылады. Тауарларды шығыстау нақтылы өзіндік құны б\ша бағаланып, шығыс деп танылады. Мысалы:

Компания 1000 дана қорларды 100000 тг сатып алған. Бұл жағдайда транспорттық шығын 10000 құраған. Есепті кезеңде бұл қорлардың 750 данасы әр данасы 150 тг сатылған. Есепті кезең сонында бұл қорлардың 250 данасы қолда қалып, оның 50 данасы бүлінген болып шыққан. Бүлінген тауарлар демпингтік бағамен әр данасы 25 тг сатылған. Табу керек:1.Есепті кезең соңында кәсіпорын бухг. Балансында қорлар қандай бағамен ескерілген

2.Тауарларды н\е қорларды сатуға б\ты кәсіпорын шаруашылық қызметі нәтижесін анықтау.

1000 100000

Тр.шығ 10000

110000

110000/1000=110 (1 дана нықтылы өзіндік құн)

750*110 =82500 (сатылған тауар өзіндік құны)

50*110 =5500 (бүлінген тауар өзіндік құны)

200*110 =22000 (қалдық өзіндік құны)

750*150 =112500 (сатудан түскен кіріс)

50*25 =1250 (бүлінген тауарларды сатқаннан кіріс)

112500+1250-82500-5500 =25750 (жалпы табыс)

19.Есептік цикл,оның кезеңдері

Шаруашылық операцияларын талдаудан бастап, қаржылық есептілікті құру мен уақытша шоттарддың жабылуына дейінгі кезең есептік цикл деп аталадыү Есептік цикл бірнеше кезеңдерден тұрады:

*бастапқы құжат негізінде шар.операцияларын талдау;

*шаруашылық операцияларын бас журналда тіркеу

*бухгалтерлік жазуларды бас кітапқа түсіру;

*есепті кезең соңында трансформациялық кесте көмегімен шоттарға түзету енгізу;

*есепті кезең соңында уақытша шоттарды жабу;

*трансформациялық кесте негізінде қаржылық есеп нысандарын құру. Қаржылық есеп нысандарын құру үшін бухгалтер ағымдағы есепті кезеңге тиіс ақпараттарды алуы керек. Бұл есептеулерді,талдау жүргізуді,болжамды құжаттарды дайындауды қажететеді.Бұлар жұмыс құжаттары деп аталады.Егер бас журналда н/е бас кітапта қателер анықталған жағдайда түзетулер керек.Әрбір түзетілген бухгалтерлік жазу толық түсіндіріліп негізделуі тиіс.Трансформациялық жазуларды бас журналға тіркеп ж/е оны бас кітапқа көшіру арқылы трансформациялық сынақ балансы құрылады.

20.Трансформациялық кесте және оның құрылу тәртібі.

Есепті кезең соңында трансформациялық кесте көмегімен шоттарға түзету енгізңледі. Трансформациялық жазуларды бас журналда тіркеп, оны бас кітапқа көшіру арқылы трансформациялық сынақ балансы құрылады.

Мысалы: 31 желтоқсан 2010ж кәсіпкердің шот қалдықтары деп.

1.Касса – 2000

2.Келіп түсуге тиісі шот – 2800

3.Азық түлік – 1500

4.Газ балоны – 2500

5. Алдын ала жалдық төлем – 36000

6. жабдықтар – 30000

7. Жабдықтардың жинақталған тозуы – 2500

8. Төленуге тиісті шот – 4000

9. Салынған капитал – 48800

10. Еңбекақы шығыны – 30000

11. Жалдық төдем шығыны – 18000

12. Азық – түлік шығыны – 40000

13. жабдықтардың тозу шығыны – 2500

14. Сатуцдан түскен кіріс – 110000

Есептік кезең соңында кәсіпкер төмендегі шаруашылық операцияларын тіркемей қалғандығы анықталды.

1. Ол 30. Желоқсанда кәсіпорын қызметкері үшін өткізілген кештен түскен кірісті есепке алмаған. Оның жалпы сомасы 20000$, ал 10000$ алдын ала төлемақы енгізінде төленген алдын ала төлемақы да тіркелмеген.

Дт касса 10000

Дт келіп түсуге тиісті қарыз 10000

Кт сатудан түск.кіріс20000

2. Алдын ала жалдық төлем ақы шот қалдығы 1 қазан 2010ж 6 айға алдын ала төленген жалдық төлемнен тұрады.

36000*3/6=18000

Дт жалд.төлем шығ. 18000

Кт алдын ала жалд.төлем 18000

3.Ол желтоқсан айында төленетін еңбекақыны да шығын және міндеттеме ретінде мойындамаған. Төленуге тиісті жалпы еңбекақы сомасы 10000$.

Дт еңбекақы шығ.шотын 10000

Кт төлен.тиіс еңбекақы 10000

4.ол 10.12.10 –да сатып алған (5 балонды 2500$) газ балондарын шығысқа шығыстамаған. 31 желтоқсанда оның 2 балоны әлі қоймада тұрған

2500*3/5=1500

Дт газ балоны шығыны 1500

Кт газ балоны 1500

5.Кәсіпкер 31 желтоқсанда өз қажеттілігі үшін кассадан 4000$ алған және оны да есепке алмаған.

Дт алынған капитал ш. 4000

Кт касса 4000

Трансформациялық кестенің құрылу тәртібі:

Шот қалдықтары бойынша сынақ балансын құрамыз

Түзету жазулары енгізіліп, жиыны есептеледі

Түетілгеннен кейінгі сынақ балансы құрылады

Түетілгеннен кейінгі сынақ балансындағы сальдосы пайда және зиян жайлы есептілік пен балансқа көшіріледі

Пайда және зиян жайлы есептілік пен баланста жиындар есептеледі

Таза табыс немесе шығыс пайда және зиян жайлы есептіліктен баланс колонкасына көшіріледі

21. Аудит және оның дамуы

Аудит – кәсіпорындардың, фирмалардың, ұйымдардың, мекемелердің, бірлестіктер мен акционерлік қоғамдардың қаржылық-шаруашылық қызметтеріне білікті талдау жасау болып табылады.Аудит – бақылаудың шығармашылық дамуы. Ол экономикалық бақылаудың формалары мен түрлерін кемітпей, керісінше толықтырады.

Аудиторлық іс эономикалық талдау, кешенді құжаттық тесеру, балансты немесе сот-бухгалтерлік сараптаманы есеппен тексеру туралы біздің ұғымымыздан бөлек болса да, аудитор өзінің міндетін жүзеге асыру барысынд аталғандардың және есептік, бақылаушы талдаманы тәжірибе салаларының рәсімдерін пайдаланады. Аудиттің мақсаты — кемшіліктерді кеміту және жамандықты шектеу. Аудит нарықтық экономика жағдайында барлық шаруашылық процесіне қатысушылардың қызметінде маңызды рөл ойнайды.

Нарық қатынасына көшуімізге байланысты ғылым саласында жаңа саланың яғни, тәжірбиелік аудиттің туындауына әкелді. Аудиттің дамуына себеп болған жылы Британ елдерінде қабылдаған заң болды. Бұл заңда кем дегенде рет компанияларды міндетті түрде аудиторлық тексеру жүргізу қажет екендігі айтылды. Аудиттерлік қызмет нарық экономикасыдамыған мемлекеттерде жоғарғы қарқынмен өсті. Ұлыбританияда қабылданған міндетті аудит жүргізу заңнамасынан соң жылдан кейін, аудит туралы Францияда заң қабылданды.

1880 жылы Ұлыбританияда «Институт присяжных бугалтеров», 1887жылы АҚШ та «Институт дипламированных бугалтеров», 1932 жылы Германияда Аудиторлар палатасы құрылды, Францияда «Эксперт бугалтер палатасы» құрылды.

ҚР- да Қазақ СССР министерлер советінің қаулысы бойынша 17ақпан 1990 жылы Қазақстан аудит өзін- өзі қаржыландыратын орталық ашылды. ҚР -да аудиттің дамуына мүмкіндік туғызған 1993жылы 18 қазандағы жоғарғы кеңестің қабылдануы. ҚР -дың аудиторлық қызмет туралы заңы, яғни ол аудиттің қызметті жүзеге асыруға байланысты реттеп отыратын заң болып табылады.

ҚР- да да нарық экономикасына көшуімізге байланысты аудиттің туындауына қажеттілік пайда болды және ол бірнеше себептерге байланысты болды:

1)Бұл кәсіпкершіліктің дамуына және нарық капиталының дамуына әсерін тигізеді

2)Ұйымның өзін өзі реттеп қаржыландыруына әсерін тигізеді

3)Іскер серіктестің бір біріне деген сенімін немесе кредиторлардың, акционерлердің өз салымына сенімді болуына әсерін тигізеді.

22. Аудиторлық тексеру жүргізу тәртібі.

Аудиторлық тексеруді тиімді әрі дәл орындау үшін аудит саласында белгілі бір ережелерге жүгіну қажет.

Бұл ережелер аудиттік тексерудің сапсы мен нәтижесінің адалдығын қамтамасыз етеді.

Бақылауды өткізудің негізі болатын құжат, бақылау шараларын тағайындау туралы бақылау субьектісінің басқарушыларының бұйрығы болып табылады.

Бұйрықта міндетті тәртіпте төмендегі мазмұндар болу тиіс:

бақылау объектісінің атауы;

бақылауды тағайындау негізіне сілтеме;

бақылау түрі;

бақылауды өткізу үшін шақыртылған тексеріс топтарын басқарушы тұлғаларды аты-жөнін көрсетумен қатар, тексерушілер жайлы мәліметтер;

бақылауды өткізудің мерзімі және кезеңі.

Бақылау обьектісін тексеруге, бұдан алдын тексерген бақылау субьектілерінің қызметкерлері қайта тартылмайды.

Тексеріс топтарының құрамы, ережелерге байланысты екі немес одан көп адамнан құралады. Оған басқа ұйымдардың мамандарын шақыру мүмкін.

Бақылауды өткізудің мерзімі жұмыс ауқымына, қойылған міндеттерге, тексеріс топтарының мүшелеріне байланысты, санымен қатар бақылау актілерін рәсімдеу үшін қажетті мерзім бекітіледі. Бірақ ол 30 күнтізбелік күннен көп болмауы тиіс.

Бақылау шараларын басқарушысының арызы бойынша дәлелді себептер болған жағдайда, бақылауды өткізу мерзімі ұзартылуы мүмкін.

23. Негізгі құралдардың тозу есебі

Негізгі өндірісте қолданылатын негізгі құралдарға амортизациялық жарна есептеу:

Дт 8415

Кт 2421-2429

8 – бөлімнің шоттары біртіндеп жабылады, яғни:

Дт 8411

Кт 8415

Дт 8114

Кт 8411

Дт 8110

Кт 8114

Дт 7010

Кт 8110

Дт 5610

Кт 7010

Көмекші өндірісте қолданылатын негізгі құралдарға амортизациялық жарна есептеу:

Дт 8415

Кт 2421-2429

8 – бөлімнің шоттары біртіндеп жабылады, яғни:

Дт 8412

Кт 8415

Дт 8314

Кт 8412

Дт 8410

Кт 8314

Дт 7010

Кт 8410

Дт 5610

Кт 7010

Әкімшілікте қолданылатын негізгі құралдарға амортизациялық жарна есептеу:

Дт 7210

Кт 2421-2429

Дт 5610

Кт 7210

Тауарлардың сақталу және сатылу орындарындағы негізгі құралдарға амортизациялық жарна есептелгенде:

Дт 7110

Кт 2421-2429

Дт 5610

Кт 7110

Негізгі құралдар баланстан мына жағдайларда шығысталады:

Сатылғанда;

Моральдық немесе физикалық тозғанда;

Басқа фирмаға сыйлық ретінде берілгенде;

Басқа тауарға айырбас есебінде берілгенде;

Басқа фирмаға ұзақ мерзімге жалға берілгенде.

Негізгі құрал сатылған жағдайда

Дт7410

Кт2411-2419

Оның бұрын есептелген тозу сомасына:

Дт2421-2429

Кт2411-2419

Сатылған негізгі құралдың келісім құнына:

Дт1210

Кт6210

Негізгі құралдың қосылған құн салық сомасына:

Дт1210

Кт3130

Бюджетке ҚҚС сомасын төлейміз:

Дт3130

Кт1030

Сатылған негізгі құралдың төлемақысы келіп түсті:

Дт1010, 1030

Кт1210

Есепті кезең соңында шығындар жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып:

Дт5610

Кт7410

Есепті кезең соңында табыстар жиынтық табыстың артуына жатқызылып:

Дт6210

Кт5610

Негізгі құрал кәсіпорынға спонсорлық көмек ретінде берілді:

Дт7410

Кт2411-2419

Бұрын есептелген тозу сомасына

Дт2421-2429

Кт2411-2419

ҚҚС сомасына:

Дт7210

Кт3130

Есепті кезең соңында шығындар жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып:

Дт5610

Кт 7410, 7210

Негізгі құралдың моралдық немесе физикалық тозу құнына:

Дт7410

Кт2411-2419

Негізгі құралдың бұрын есептелген тозу сомасына:

Дт2421-2429

Кт 2411-2419

Жойылатын негізгі құралды бөліп бөлшектеуіне байланысты жұмысшыларға еңбекақы есептелгенде:

Дт7410

Кт3350

Жалақыдан ұсталатын салықтарды есептегенде:

Дт3350

Кт3150, 3220

Жойылатын негізгі құралды тасымалдау үшін төлемақы:

Дт7410

Кт3310

Жойылатын негізгі құралда алынған жарамды бөлшектерді кіріске алынғанда:

Дт1314, 1315

Кт6210

Есепті кезең соңында шығындар жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып:

Дт5610

Кт7410

Есепті кезең соңында табыстар жиынтық табыстың артуына жатқызылып:

Дт6210

Кт5610

Негізгі құрал ұзақ мерзімге жалға берілгенде:

Дт7410

Кт2411-2419

Бұрын есептелген тозу сомасына:

Дт2421-2429

Кт2411-2419

Есепті кезең соңында шығындар жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып:

Дт5610

Кт7410

Негізгі құрал тауарларға айырбас есебінде берілгенде:

Дт7410

Кт2411-2419

Бұрын есептелген тозу сомасына:

Дт2421-2429

Кт2411-2419

Берілген негізгі құралдың келісім құнына:

Дт1210

Кт6210

ҚҚС сомасына:

Дт1210

Кт3130

Негізгі құралға айырбас есебінде келіп түскен тауарлардың құнына:

Дт1330

Кт3310

Келіп түскен Тауарлардың ҚҚС сомасына:

Дт1420

Кт3310

ҚҚС сомасын есепке алу:

Дт3130

Кт1420

Өзара міндеттемелерді есепке алу:

Дт3310

Кт1210

Есепті кезең соңында шығындар жиынтық табыстың кемуіне жатқызылып:

Дт5610

Кт7410

Есепті кезең соңында табыстар жиынтық табыстың артуына жатқызылып:

Дт6210

Кт5610

24. Қаржылық есептілік аудиты.

Қаржылық есептілік аудиті – фирманың есепті жүргіузі мен бухгалтерлік есепті құрастырғандығы қаншалықты дұрыс екендігін анықтауға мүмкіндік беретін тексеру. Мұндай тексерулерді жеке меншік аудиторлық немесе фирманың есебінен жүзеге асыратын дербес кәсіпорындар.

Әдетте бухгалтерлер аудиторлық тексеруді салықтық тексерудің бір түрі ретінде қарастырады. Тек бір айырмашылығы бар: айыппұлдармен, өсімақылармен төлеуге мәжбүр емес және ақша арқылы жүргізіледі. Дегенмен, қиындықтары мен ауыртпашылықтары да жетерлік.

Негізінде, аудиторлар фирмаға бақылаушы ретінде емес, тәуелсіз сарапшы ретінде келеді. Олардың мақсаты – қаржылық есептілікті дұрыстығын кәулендіру және кәсіпорын есепті ҚР-ның заңнамаларына сай жүргізілгендігін растайды. Сонымен қатар, олар майда қателер мен заң бұзушылықтарды көптеп табуға құлшыныс білдірмейді. Аудиторлардың тапсырмасы – тек қана жалпы түрде бухгалтерлік есептіліктің нақты қателерін табу.

Аудиторлық тексеріс міндетті және ерікті болып бөлінеді.

Міндетті қаржылық аудиторлық тексеру жылына бір рет міндетті түрде жүргізіліп отырады. Ал ерікті қаржылық аудиторлық тексеру кәсіпорынның қалауы бойынша кез келген уақытта жүргізіледі.

Қаржы-шаруашылық нәтижесінің есебін тексеру үшін аудитор алдымен бухгалтерлік есеп жұмысының ұйьмдастыруын, есеп жүргізу әдісін анықтауға міндетті. Есептің әр бір жолын тексеру үшін оның есебін жүргізу тәртібін анықтап одан кейін ғана тексеруге болады.

Дайын өнімді сатудан түскен табыс — бүл көрсеткіштің анықтығын шаруашылық субъектісінің «есеп саясатының» талабына сәйкес, табысты есептеу әдісіне сәйкес анықтау қажет. Онда «кассалық әдіс» немесе «есептің есептеу өдісі»қолданылуына сәйкес анықталады.

Дайын өнімнің өндірістік өзіндік құны — бүл көрсеткішті тексеру үшін аудитор кәсіпорынның технологиялық ерекшелігіне сәйкес өндіріс өнімінің өзіндік құнын анықтау әдісіне сүйене отырып оның «калъкуляциясын» тексеруіқажет, ал оның әр бабын тексеру үшін өндіріс шығынын есептеуді тексеру қажет.

Аудит барысында осы өндіріс шығынын есептеу бабының бухгалтерлік есебін жүргізу ерекшеліктерін жан-жақты тексеруі қажет. Осы орайда аудитор тексеру барысында сол шаруашылық субъектілерінің «есеп саясатын» басшылыққа алады.

Аудит барысында есеп кестелері, касса есептері тексеріледі. Тиімді есеп кестелері үлкен қызмет көрсетеді. Дұрыс жүргізілген есеп кестелері арқылы аудиттік тексеру жүргізіп, қорытынды жасауға болады.

Касса әрекетіндегі қате немесе қылмыскершілік жіберілсе, ондай фактілер касса түгендеу, тексеру жасаған кезде анықталады. Ондағы қолданылатын ең сенімді тексеру әдісі – қарама-қарсы құжаттарды салыстыру әдісі. Мысалы, кассир банкіден чек кітапшасымен нақты ақша алған болса, сол ақшаны банк көшірмесімен қарама-қарсы тексереді.

25. ҚР-сы аудиторлық қызмет туралы заңы.

Біздің елімізде аудитті нормативтік-құқықтық реттеудің мемлекеттік жүйесі құрылған. Аудиторлық қызмет 2 топқа жататын құжатқа сәйкес ұйымдастырылуы қажет: мемлекеттік заң актілері және аудиторлық стандарт бойынша. Аудиторлық жұмыстың тәуелсіз тексеру екендігін ескере отырып, оларға құқылық негіз беру қажет. 1993 жылы 18 қазан айында бірінші рет «Аудиторлық қызмет туралы» ҚР-ң заңы шықты. Ал 5 жылдан соң, 1998 жылы қараша айының 20 күні ҚР Перзидентінің Жарлығы бойынша «Аудиторлық қызмет» жөнінде екінші Заң қабылданды. Оған 18.12.2000ж, 15.01.2001ж, 20.03.2001ж, 26.12.2002ж, 16.05.2003ж, 11.06.2003ж, өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Бұл заң ҚР-ң аудиторлық қызметін реттейтін бірінші деңгейлі құжаттарға жатады. Бұл заңды ҚР территориясында тұратын барлық субъектілер қолданады. Осы Заң Қазақстан Республикасында аудиторлық қызметті жүзеге асыру процесінде мемлекеттік органдар, жеке және заңды тұлғалар, аудиторлар, аудиторлық ұйымдар және кәсіби аудиторлық ұйымдар арасында туындайтын қатынастарды реттейді. Екінші деңгейлі құжаттарға ҚР-ң Аудит стандарттары және Халықаралық Аудит стандарттары жатады. 2000ж наурыз айында өткен бесінші республикалық конференцияда ҚР-ң Аудитор палатасында ҚР-сы аудитін Халықаралық аудит стандарттарына көшу туралы шешім қабылданды. Үшінші деңгейлі құжаттарға әр аудиторлық фирманың жоғарыда көрсетілген нормативтік құқықтар негізінде өздері құрастырған ішкі стандарттары жатады. Заң 30 баптан тұрады, бастыларына тоқталып кетсем:

4-бап. Аудиторлық қызметтің негізгі принциптері және аудиттің стандарттары

1. Аудиторлық қызметтің негізгі принциптері мыналар: тәуелсіздік, объективтілік, кәсіби құзыреттілік, құпиялылық, адалдық, ұйымдардың стандарттарын сақтау;

2. Аудит осы Заңға және Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін, Қазақстан Республикасында оларды ресми жариялауға Бухгалтерлердің халықаралық федерациясы жанындағы Халықаралық аудиторлық практика жөніндегі комитеттің жазбаша рұқсаты бар ұйымдар мемлекеттік тілде және орыс тілінде жариялаған халықаралық аудит стандарттарына (бұдан әрі — аудит стандарттары) сәйкес жүзеге асырылады.

20-бап. Аудиторлардың құқықтары мен міндеттерi

1. Аудиторлар:

1) аудиттелетін субъектінің аудит жүргізуге арналған шарттың талаптарын орындау үшін қажетті бухгалтерлік және өзге де қаржы-шаруашылық құжаттамасын алуға және тексеруге;

2) аудиттелетін субъектінің лауазымды адамдарынан аудит барысында туындаған мәселелер бойынша ауызша және жазбаша нысандарда түсіндірме алуға;

3) кәсіби ұйымдардың шешіміне сот тәртібімен шағымдануға құқылы.

23-бап. Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың жауапкершілігi

Қазақстан Республикасының аудиторлық қызмет туралы заңнамасын, сондай-ақ шарт талаптарын бұзғаны үшін аудиторлар мен аудиторлық ұйымдар Қазақстан

Республикасының заңдарына сәйкес жауапты болады.

30-бап. Осы Заңды қолданысқа енгізу тәртібi

Осы Заң, осы Заң қолданысқа енгізілген күннен бастап алты ай өткен соң қолданысқа енгізілетін 9-баптың 4, 5-тармақтарын, 10, 12 және 14-баптарын қоспағанда, ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

26. Аудиторлық қызметтің негізгі қағидалары.Қазақстан Республикасында 1998 жылдың 20-қарашасынан бастап «Аудиторлық қызмет туралы заң» жұмыс істейді. Ол аудиторлық қызметті жүзеге асыру процессінде мемлекеттік органдар, зады және жеке тұлғалар, аудиторлар мен аудиторлық ұйымдар арасында туындайтын қатынастарды реттейді.Аудиторлық қызмет – бұл аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың қаржылық есептеме аудитін жүргізу жөніндегі кәсіпкерлік қызметі. Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдар, өз қызметінің бағыты бойынша қаржылық есептеме аудитінен басқа да қызметтер көрсете алады.Аудиторлық қызметтің негізгі қағидаларына мыналар жатады:• тәуелсіздік;• объективтілік;• кәсіби біліктілік;• құпиялылық.• ғылымилық• нақтылық• адалдық• жариялылық т.б      Аудитор өзінің кәсіби міндетін орындау барысында қоғамдық сенімді қолдау әрі нығайту ретінде адалдық, объективтілік және тәуелсіздік принциптерінің талаптарын сақтауы, өзіне сеніп тапсырылған жұмысты мінсіз әрі адал орындауы талқылауда білдіретін пікірінің объективтілігі мен тәуелсіздігін сақтауы керек.      Ғылымилық принципінің мағынасы: аудиттің қорытындылары аудит теориясы және басқару ғылымының бар ережесімен әрекет етудің нұсқасын құптайды немесе одан бас тартады. Ол белгілі бір бастапқы мәліметтермен құрылған теориялық базаның ғылыми шынайылығын немесе жалғандығын көрсетіп береді. Сондықтан да аудиттің теориясы мен іс-тәжірибесін терең меңгерген жоғары білікті маман немесе ғылым аудиторлық іспен жиі айналысады.     Нақтылық принципі аудиттің мақсатқа лайықты әрі уақтылы жүргізілуін білдіреді.     Жариялылық принципін сақтау қажеттілігі аудитті жүргізуге де, оның нәтижесіне де қатысты. Жариялылықтың аудиттің дамуы мен аудиторлық беделін көтеруде пайдасы бар.Қоғамдық пікірді қалыптастыруда маңызы зор.    Халықаралық аудиторлық қызметтің нұсқауында тәуелсіз тексеру жүргізілгенде сақталуы қажет басқа да принциптер аталады. Негізгі принциптердің маңызы мен оларды сақтау (жүзеге асыру) аудиторлықты тек жақсы жағынан ғана ұғындырып қоймай, оның қызмет нәтижелерінің тиімділігін арттырады.

27.Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың міндеттері мен құқықтары

Аудиторлардың құқықтары мен мiндеттерi

      1. Аудиторлар:

      1) аудиттелетiн субъектiнiң аудит жүргiзуге арналған шарттың талаптарын орындау үшiн қажеттi бухгалтерлiк және өзге де қаржы-шаруашылық құжаттамасын алуға және тексеруге;

      1-1) кәсiби ұйымға кiруге;

      2) аудиттелетiн субъектiнiң лауазымды адамдарынан аудит барысында туындаған мәселелер бойынша ауызша және жазбаша нысандарда түсiндiрме алуға;

      3) кәсiби ұйымдардың шешiмiне сот тәртiбiмен шағымдануға құқылы.

      2. Аудиторлар:      1) Қазақстан Республикасының аудиторлық қызмет туралы заңнамасын, аудит стандарттарын сақтауға;      2) коммерциялық құпияны жария етпеуге;      3) аудиттелетiн субъектiге бухгалтерлiк есеп жүргiзуде, қаржылық есептiлiкте және қаржылық есептiлiкке байланысты басқа да ақпаратта анықталған бұзушылықтар туралы ақпаратты беруге мiндеттi.

  Аудиторлық ұйымдардың құқықтары мен мiндеттерi

      1. Аудиторлық ұйымдар:

      1) аудит жүргiзу әдiстерiн дербес анықтауға;

      2) аудит жүргiзуге арналған шарттың талаптарын орындау үшiн қажеттi бухгалтерлiк және өзге де қаржы-шаруашылық құжаттамаларын сұратып алуға және тексеруге;

      3) осы Заңның 24-бабында көрсетiлген тұлғаларды қоспағанда, әр түрлi бейiндегi мамандарды аудит жүргiзуге қатысуға шарттық негiзде тартуға;

      4) аудиттелетiн субъект аудит жүргiзуге арналған шарттың талаптарын бұзған жағдайда аудит жүргiзуден не аудиторлық есептi беруден бас тартуға;

      5) аудиттелетiн субъектiнiң қаржы-шаруашылық қызметтерiне байланысты құжаттамаларды толық көлемде, сондай-ақ осы құжаттамада есепке алынған мүлiктiң нақты бар-жоғын тексеруге құқылы.

      2. Аудиторлық ұйымдар:      1) Қазақстан Республикасының аудиторлық қызмет туралы заңнамасын, аудит стандарттарын сақтауға;      2) сапаны сыртқы бақылаудың жүргiзiлуiне, уәкiлеттi орган жүргiзетiн тексерулерге кедергi жасамауға;      3) аудиторлық қызметтi жүзеге асыруға лицензия алған немесе кәсiби ұйымнан ерiктi түрде шыққан немесе одан шығарылған күннен бастап бiр ай iшiнде кәсiби ұйымға кiруге;      4) өздерi мүшелерi болып табылатын кәсiби ұйымды аккредиттеуден айырған кезде үш ай iшiнде басқа кәсiби ұйымға кiруге;      5) коммерциялық құпияны жария етпеуге;      6) аудиттелетiн субъектiге бухгалтерлiк есеп жүргiзуде, қаржылық есептiлiкте және қаржылық есептiлiкке байланысты басқа да ақпаратта анықталған бұзушылықтар туралы ақпаратты беруге мiндеттi.      Аудиторлық ұйымдар мемлекеттiк мекемелерде, мемлекеттiк кәсiпорындарда, мемлекет қатысатын заңды тұлғаларда аудит жүргiзген жағдайда аудиттелетiн субъектiге бюджет қаражатын, кредиттердi, байланысты гранттарды, мемлекет активтерiн, мемлекет кепiлдiк берген қарыздарды пайдалану кезiнде анықталған Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзушылықтар туралы ақпаратты да беруге мiндеттi;      7) өздерi үшiн аудит жүргiзу мiндеттi болып табылатын қаржы ұйымдарына аудит жүргiзу нәтижесiнде анықталған Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзушылықтар туралы аудиттелетiн субъектiлердi хабардар ете отырып, қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөнiндегi уәкiлеттi мемлекеттiк органға хабарлауға;      8) уәкiлеттi органға аудиторлық қызметтi лицензиялау ережелерi мен лицензиялау кезiнде қойылатын бiлiктiлiк талаптарына сәйкес есептiлiктi, сондай-ақ уәкiлеттi орган бекiткен нысан бойынша өзiнiң азаматтық-құқықтық жауапкершiлiгiн сақтандыру жөнiндегi ақпаратты табыс етуге;      9) қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөнiндегi уәкiлеттi мемлекеттiк органға қаржылық ұйымдардың аудиторлық есебiн Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген мерзiмде табыс етуге мiндеттi.

      3. Мемлекеттiк органдардың, аудиттелетiн субъектiлердiң және кез келген үшiншi тұлғалардың аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың қызметiне заңсыз араласуына жол берiлмейдi.

28. Міндеттемелер туралы түсінік және олардың есебі.

Мекеме қаржылық шаруашылық қызметін үзіліссіз жүргізу үшін өзінің меншікті қаражаты жетпеген жағдайда, оның банктің несиелеріне обьективті қажеттілігі туындайды.

Міндеттемелер:

3110 – корпорациялық табыс салығы;

3120 – жеке табыс салығы;

3130 – қосылған құн салығы;

3140 – акциздер;

3150 – әлеуметтік салық;

3160 – жер салығы;

3170 – көлік құралдары салығы;

3180 – мүлік салығы;

3190 – өзге салықтар.

Мысалы:

Корпоративті табыс салығын есептегенде

Дт 7710

Кт 3110

ҚҚС бюджетке төлеген жағдайда

Дт 3110

Кт 1030

Жұмысшының қаңтар айының еңбекақысынан жеке табыс салығы ұсталаынды

Дт 3350

Кт 3120

Дт 3120

Кт 1030

29.Есеп айырысу есебі. Есеп айырысу шотының ашылу тәртібі.

1030 шотымен жүргізілген операциялық шар. 2 журнал ордерде мен №2 ведомосте тіркелуі тиіс. Бұлар банктік түбіртектер негізінде ж.а. және оған тиісті құжаттар тіркеледі. Бұл құжаттар ең алдымен жеке кіріс шығыс ордері б/ша топтастырылып,біртектес жинақтамалы шоттар б/ша әрбір күннің жиынтық сомасы есептеліп 1030 шоттың кредиті б/ша, 2 журнал ордерге жазылады да осы 1030 шоттың дебеті б/ша №2 ведомосте жазылады. Бірыңғай жинақтамалы шот б/ша ай басындағы сальдо көрсетіліп және ДТ-к КТ-к айналым б/ша оның соңғы сальдосы анықталады. №2 журнал ордер б/ша және №2 ведомост б/ша жиынтық айналым мен сальдо ай соңында бас кітапқа көшіріледі.1030 б/ша шаруашылық операциялары:Сатылған тауарлар, көрсетілген қызмет жұмыстары үшін сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден түскен төлемақы ДТ1030 Кт12102Еншілес кәсіпорындар мен заңды тұлғалардың төлемақылары келіп түскен жағдайда: ДТ1030 Кт1220Жалдық төлем депозиттер мен пайыздық қарыз келіп түсуі: ДТ1030 Кт1270Дебиторлық қарыздар өтелген жағдайда: ДТ 1030 КТ1210, 1250Кәсіпорын кассасынан ЕА шотына ақша аударылған ж-да: ДТ 1030 КТ1010Егер ЕА шотына жарғылық қорға салым есебінде ақша қаражаттары келіпстүссе: ДТ 1030 КТ 5030Егер ЕА шотына қысқа мерзімді банк несиесі мен займдық қарыздар келіп түссе: ДТ1030 КТ 3010,3020Егер ЕА шотына ұзақ мерзімді банк несиелері мен займдық қарыздар келіп түссе: ДТ1030 КТ4010,4020Егер ЕА шотына аванс алған жағдайда: ДТ1030 КТ 3510Болашақ мерзім төлемақысы жасалған жағдайда: ДТ1030 КТ 3520,4420Акция облигация салымдары жасалғанда: ДТ 2310 КТ 1030Жалдық төлем болашақ мерзім есебінде аударылған ж-да: ДТ 1630 КТ1030

ЕА шотынан кәсіпорын кассасына чек арқылы ақша аударылған ж-да: ДТ1010 КТ1030ЕА шотынан қысқа мерзімді банк несиесі мен займдық қарыздар қөтелген ж-да: ДТ 3010,3020 КТ 1030ЕА шотынан ұзақ мерзімді банк несиесі мен займдық қарыздар қөтелген ж-да: ДТ 4010,4020 КТ 1030Бюджеттен тыс қорлардың өтемақысы төленгенде: ДТ 4210 КТ 1030

Мердігерлер мен жеткізушілердің төлемақысы төленген ж-да: ДТ 3310 КТ 1030Штраф, пенялар өтелген ж-да: ДТ 7210 КТ1030

Есеп айырысу шотының ашылу тәртібі.Уақытша бос ақшаларды сақтау және қолма қол ақшасыз есеп айырысуды жүргізу үшін шаруашылық субъектісі өзі таңдаған банкте есеп айырысу шотын ашуға құқылы. Есеп айырысу шоты келесі құжаттар негізінде ашылады:

Шот ашу үшін өтініш;

Мөрдің және шот ашушы адамның қол үлгісі;

Салық органдарынан анықтама, салық төлеуші ретінде тіркелгендігі туралы анықтама;

Мемлекеттік тіркеуден өткендігі жөніндегі анықтама көшірмесі;

5.Егер құрылтайшы бір адамнан көр болған жағдайда құрылтайшылық келісім мен жарғы көшірмелері.

30.Касса операциялар есебі. Олардың құжат арқылы рәсімделуі.

Уақытша бос ақшаларын сақтау, қабылдау немесе оны жұмсау үшін шаруашылық субъектісінде касса болады.Касса – бұл қолма қол ақшалар мен өзге құндылықтарды қабылдауға, беруге және уақытша сақтауға арналған, арнайыжабдықталған, оқшауланған үй-жай.Касса операцияларын орындау кассирге жүктеледі және ол материалды жауапты тұлға болып табылады.Сондықтан онымен оның материалды жауапты тұлға ретінде келісім шарт жасалады.Кассир есеп айрысу шотынан кассаға ақшаны чек бойынша қабылдайды.Кассадағы ақша операциялары бойынша бастапқы құжат касса ордері,кассаға ақша кіріс касса ордері арқылы қабылданады.Кассадан ақша шығыс касса ордері бойынша беріліп,онда міндетті түрде 3 адамның(бас бухгалтер,кассир,кәсіпорын басшысы) қолы болуы қажет.Касса операциялар есебі № 1 ведомость пен № 1 журнал ордер арқылы рәсімделеді.Егер кассаға бұрын сатылған мүліктер үшін оның төлемақысы келіп түссе:Дт 1010Кт 1210.Касадан іс сапарға байланысты төлемақы төленгенде:Дт 1252Кт 1010. Іс спарлық төлемақыдан қалған сома кәсіпорын кассасына қайтарылған жағдайда:Дт 1010Кт 1252.Кассаға қысқа мерзімді банк несиесінің келіп түсуі:Дт 1010Кт 3010.Егер кассаға карт шоттар мен арнайы жинақтаушы шоттардан ақша қаражаттарының келіп түсуі:Дт 1010Кт 1040,1050.Кассаға құрылтайшылардын жарғылық қорға салым есебінде ақша қаражаттары келіп түссе:Дт 1010Кт 5030.Кассаға жеке және заңды тұлғалардан алынған несиелер келіп түскенде:Дт 1010Кт 3020.Егер кассаға алдына ала төленген жалдық төлем келіп түскенде:Дт 1010Кт 3520.ТМҚ қолма қол ақшаға сатылған жағдайда:Дт 1010Кт 6010.Егер МЕА,НҚ қолма қол ақшаға сатылса:Дт 1010Кт 6210.Акция бойынша кассаға дивидендтер келіп түскенде:Дт 1010Кт 6120.Оң курстық айырма:Дт 1010Кт 6250.Айыппұл,пения келіп түскенде:Дт 1010Кт 6280.Сақтандыру полисі сатылып алынған жағдайда:Дт 1630Кт 1010.Арендалық төлемақы алдын ала төленсе:Дт 1620Кт 1010.Аванстар берілген жағдайда:Дт 1610Кт 1010.Қысқа мерзімді банк несиесі мен жеке заңды тұлғалардан алынған қарыз қайтарылғанда:Дт 3010,3020Кт 1010.Дивидендтер төленген жағдайда:Дт 3030Кт 1010.Мердігерлер мен жеткізушілермен есеп айырысқанда:Дт 3310Кт 1010.Қызметшілер мен жұмысшыларға еңбекақы есептелген жағдайда:Дт 3350Кт 1010.Теріс курстық айырым:Дт 7430Кт 1010.Түгендеу барысында анықталған кассадағы жетіспеушілік:Дт 1280Кт 1010.Егер кінәлі анықталмай сот шешімі бойынша ақша өндіріп алудан бас тартылған жағдайда:Дт 7210Кт 1280.Кінәлі анықталса:Дт 1252Кт 1280.

Кассалық операциялар бухгалтерлік кітаптарды жүргізу жөнінде алдын ала қарастырылған барлық талаптарға сай келетін кассалық кітапта жазылады.

Беттер нөмірленіп, кітап түптеліп, ал ондағы парақтар саны басшы мен бас бухгалтердің қол таңбалары және кәсіпорынның мөрі қойылуы тиіс.

Кассалық кітаптағы жазулар көшіргіш арқылы 2данада жазылады. Екінші данасы – жыртылмалы, оған тіркелетін құжаттарды қоса, ол кассирдің есебі болып саналады. Есеп күнделікті қолма-қол ақшаның келу мен шығыс етілу бпрысы бойынша жазылады.

ААА

9. Аудит мәні оның нарық экономикасы кезеңінде

маңызы

12. Аудиттің түрлері. Ішкі ж/е сыртқы аудит.

Аудиттердің халықаралық стандарттары ж/е

сипаттамалары

15. Аудитордың кәссіби этикалық кодексі. Аудитордың

этикалық нормалары

21. Аудит және оның дамуы

22. Аудиторлық тексеру жүргізу тәртібі

26. Аудиторлық қызметтің негізгі қағидалары.

27. Аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың

міндеттері мен құқықтары

БББ

1. Бухгалтерлік есеп қағидалары және концепциялары

3. Бухгалтерлік баланс туралы түсінік, мазмұны мен

құрылымы

5. Бухгалтерлік есеп ақпараттар көзі

10. Балан активі мен пассиві. Баланс баптары мен оның

топтастырылуы

14. Бухгалтерлік есеп әдістері мен элементтері.

ЕЕЕ

19. Есептік цикл,оның кезеңдері

11. Екі жақты жазу, оның маңызы. Қарапайым ж/е

күрделі жазулар

29. Есеп айырысу есебі.Есеп айырысу шотының ашылу

тәртібі.

ЖЖЖ

13. Жинақтамалы ж/е таңдамалы есеп және оладың

ерекшелігі. Айналым ведомості оның құрылу тәртібі

ККК

30. Касса операциялар есебі. Олардың құжат арқылы

рәсімделуі.

ҚҚҚ

6. Қаржы есептілік мәліметтерін пайдаланушылар

18. Қорлар есебі. Қорлардың жіктелуі. Қорларды

бағалау әдістері

24. Қаржылық есептілік аудиті

25. ҚР-сы аудиторлық қызмет туралы заңы.

ННН

16. Негізгі құралдардың кірістелу есебі

17. Негізгі құралдардың амортизациялық жарнасын

есептеу әдістері.

23. Негізгі құралдардың тозу есебі.

31. Негізгі құралдардың шығысталу есебі

МММ

28. Міндеттемелер туралы түсінік және олардың есебі.

ТТТ

20. Трансформациялық кесте және оның құрылу тәртібі.

ШШШ

2. Шоттар туралы түсінік,құрылымы, ашылу тәртібі

4. Шаруашылық опреациялары негізінде баланста

болатын типтік өзгерістер

7. Шаруашылық операцияларын есеп шоттарында екі

жақты жазу және оны эк/қ негіздеу

8. Шаруашылық операциясы туралы түсінік.

Шаруашылық процесі және нәтижелері



Яндекс.Метрика